Zrębka drzewna tarczna vs leśna — porównanie dla działu paliw ciepłowni

Co dokładnie odróżnia te dwa typy

Zrębka tarczna to produkt uboczny obróbki drewna w tartaku — kora, wióry, skrawki. Powstaje w tempie stałym przez cały rok, bo tartak pracuje przez cały rok. Ma powtarzalne parametry: niską wilgotność (30–40%, bo drewno przed obróbką jest suszone), jednorodną frakcję 20–63 mm, niską zawartość kory. Kaloryczność 10–12 MJ/kg (ar).

Zrębka leśna pochodzi z pozyskania w lesie — gałęzie, wierzchołki, drobnica, drewno niesprzedane jako tarcica. Dostępność sezonowa (pozyskanie ma cykle), wilgotność wyższa (40–55%, bo drewno leżało w lesie na deszczu), frakcja niejednorodna 10–100 mm. Kaloryczność 8–10 MJ/kg.

Różnica cenowa hurtem między tarczna a leśną to zwykle 80–150 zł/t — leśna tańsza. Ale efektywna cena za GJ energii wydostanej z kotła może być bardzo podobna, bo leśna ma mniej energii na tonie.

Kiedy tarczna jest właściwym wyborem

Kocioł BFB (bubbling fluidised bed) albo CFB (circulating fluidised bed) z surowszymi wymaganiami parametrów paliwa — chce stabilnej wilgotności ±5%, powtarzalnej frakcji. Zrębka tarczna dostarczana w cyklu tygodniowym z jednego tartaku (albo z sieci 3–5 tartaków z podobnymi parametrami) spełnia to bez problemu.

Ciepłownia komunalna z certyfikacją ISO 9001 wymagająca ścisłej dokumentacji jakościowej dla każdej partii — tarczna wpisuje się w system, bo trafia z jednego kontrolowanego źródła.

Zakład przemysłowy używający zrębki do procesów technologicznych (np. suszenie w przemyśle drzewnym, meblarskim, spożywczym) — potrzebuje powtarzalności.

Kiedy leśna wystarczy albo jest wręcz lepsza

Kocioł kratowy (rusztowy) starszej konstrukcji — ma tolerancję na zmienną wilgotność i frakcję. Może spalać leśną bez większych problemów. Płaci mniej za tonę paliwa, akceptuje niższą kaloryczność.

Ciepłownia lokalna do 3 MW z prostym kotłem i budżetem operacyjnym pod presją — leśna daje realną oszczędność 15–20% na koszcie paliwa rocznego, przy akceptowalnej stabilności parametrów.

Nastawiając kocioł na maksymalny udział biomasy w miksie ze zrębka + PKS + słonecznik — leśna jest naturalnym uzupełnieniem drzewnego bo daje "podłogę" wolumenową.

Konkretnie: ceny sezonu 2026/2027

Ceny na rynku polskim (październik 2026, luzem, dostawa CIF magazyn klienta, województwo mazowieckie/wielkopolskie):

• Zrębka tarczna 30–40% wilg.: 320–380 zł/t netto
• Zrębka leśna 45–55% wilg.: 220–290 zł/t netto

Cena efektywna za GJ (przyjmując 10 MJ/kg dla tarczne i 8 MJ/kg dla leśnej, straty ciepła w kotle 15%):

• Tarczna: 320÷(10×0,85÷1) = 37,6 zł/GJ do 380÷(10×0,85÷1) = 44,7 zł/GJ
• Leśna: 220÷(8×0,85÷1) = 32,4 zł/GJ do 290÷(8×0,85÷1) = 42,6 zł/GJ

Wniosek: leśna zwykle wygrywa cenowo za GJ, ale różnica jest mniejsza niż różnica cen za tonę.

Ryzyka techniczne — o czym często zapomina się przy zakupie

Chlorki i azot

Zrębka leśna z gałęzi i wierzchołków ma nieco wyższą zawartość chlorków i azotu niż tarczna (bo kora, igły, drobne liście). Nie jest to poziom PKS ani słonecznikowy (te są wyraźnie wyższe), ale w kotle CFB z rurami wymiennika ciepła w wysokiej temperaturze, chlorki mogą zwiększać korozję.

Bezpieczna praktyka: dla kotła CFB gdzie temperatura ścian wymiennika przekracza 400 °C, spytać dostawcę o średnią zawartość chloru w partii. Powinno być poniżej 0,04% (dla tarcznej zwykle 0,01%, dla leśnej 0,02–0,05%).

Frakcja i zapchanie podajników

Leśna ma niejednorodną frakcję — mogą się trafić kawałki >100 mm, patyki, drobnica igieł. Podajnik ślimakowy dobrze zaprojektowany radzi sobie, ale starszy podajnik płytowy albo taśmowy może się zapchać. Dostawca powinien mieć w umowie klauzulę o dopuszczalnej frakcji ponadmiarowej (typowo <5% masy).

Wilgotność i moc

Kocioł zaprojektowany pod paliwo 30% wilg. dostający partię 55% zwolni — moc chwilowa spada o ~30% przy zmianie wilgotności z 30% na 55%. Jeżeli sterowanie kotła nie ma dobrego układu regulacji, mogą się zdarzać "dziury" w produkcji ciepła. Rozwiązanie: buforować w magazynie, mieszać stare partie z nowymi, przyzwyczajać kocioł do stopniowego wzrostu wilgotności.

Praktyczna rekomendacja Green Fuel Trading

Miks 60/40 tarczna+leśna jest kompromisem który polecamy większości ciepłowni komunalnych 3–15 MW z kotłami z ostatnich 15 lat. Podłoga wolumenowa idzie z leśnej (tańsza), stabilność parametrów daje tarczna. Oszczędność ~10% w porównaniu do 100% tarczne przy praktycznie tej samej stabilności produkcji.

Miks 40/60 dla starszych ciepłowni <5 MW z prostszymi kotłami rusztowymi — leśna dominuje bo się nadaje, tarczna wchodzi jako "polerka" wilgotności.

100% tarczna dla nowszych ciepłowni z BFB/CFB i wysokimi wymaganiami dokumentacyjnymi — proste, przewidywalne, drożej.

FAQ

Czy można kupić zrębkę tarczną i leśną w jednym kontrakcie? Tak — u nas standard. W umowie ramowej wpisujemy dwa wolumeny: tarcznej i leśnej, z tygodniowym harmonogramem który przemieszcza proporcje. Klient dostaje tarczna w okresie kiedy leśna jest droższa (późna zima, wczesna wiosna) i więcej leśnej kiedy pozyskanie idzie pełną parą (jesień).

Jak długo można magazynować zrębkę? Tarczna: 4–6 miesięcy pod dachem, dłużej ryzyko namoczenia i pleśni. Leśna: 2–3 miesiące, bo już przyszła mokra i pleśń rozwija się szybciej. Magazynując dłużej należy przewracać hałdę (kompostowanie samoistne = spadek kaloryczności).

Co jeśli dostawca dostarczy partię wilgotniejszą niż deklarowaną? W kontrakcie standardowo mamy klauzulę: odchylenie do 5 pp od deklaracji → w zakresie normy. Odchylenie 5–10 pp → obniżenie ceny partii o 8–12% (proporcjonalnie do utraconej kaloryczności). Odchylenie >10 pp → prawo odmowy odbioru albo dostawa zastępcza na koszt dostawcy.

Czy leśna nadaje się do współspalania z pelletem? Nie polecam. Leśna ma zmienną wilgotność, pellet stała (≤10%). Wprowadzenie leśnej do strumienia pelletu daje falowanie mocy kotła które sterowanie ledwie ogarnie. Lepszy schemat: leśna→zrębka tarczna→pellet A2 (jeżeli w ogóle mieszamy).

Podsumowanie

Tarczna vs leśna to wybór między stabilnością a ceną. Nie ma obiektywnie lepszej opcji — jest opcja lepsza dla Państwa kotła i budżetu.

Green Fuel Trading dostarcza obydwa typy, także w miksie w jednym kontrakcie ramowym. Dla nowego klienta rekomendujemy 5-dniowy audyt: bierzemy 3 próbki obydwu typów, wysyłamy do akredytowanego laboratorium na pełen zestaw analiz (kaloryczność, wilgotność, popiół, chlorki, siarka, azot, halogeny). Na tej podstawie dostosowujemy proporcję miksu do parametrów Państwa kotła.

Napiszcie do zespołu GFT — audyt jest bezpłatny dla klienta rozważającego kontrakt sezonowy od 3 000 t.